| ALMA ATA BİLDİRİSİ
1978 senesinde Eylül ayının on ikinci gününde
Alma Ata’da yapılan Temel Sağlık Hizmetleri konulu uluslararası konferans,
dünyadaki tüm insanların sağlıklarını korumak ve daha iyi bir duruma getirmek
için tüm hükümetlerin, tüm sağlık ve kalkınmada görevli olanların ve dünya
toplumlarının en kısa bir zamanda gerekli işlemlerin yapılmasına olan
gereksinmeyi belirleyen aşağıdaki bildiriyi yayınlamıştır.
I
Konferans yalnızca hastalığın ve sakatlığın
olmasından daha çok tüm bir bedensel, ruhsal ve sosyal dirliğin topluca
oluşturdukları SAĞLIĞIN temel insan haklarından biri olduğunu ve bunu
da mümkün olan en iyi bir seviyede tutulmasının dünya çapında en önemli
sosyal bir amaç olduğu ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için de, sağlık
sektörüne ek olarak diğer bir çok sosyal ve ekonomik sektörlerin çabalarını
gerektirdiği gerçeği bir defa daha vurgulanmıştır.
II
Sağlık hizmetlerindeki eşitsizliğin ve
dengesizliğin gelişmiş memleketler ile gelişmekte olan ve özellikle sosyal
ve ekonomik alanlarda bir varlık göstermemiş memleketler arasında en yüksek
derecesine ulaşması, bu durumu tüm ülkelerin ortak sorunu haline getirmiştir.
III
Yeni uluslararası ekonomik düzene dayanan
ekonomik ve sosyal gelişmeler tüm insanların tam bir sağlığın elde edilmesi
ve gelişmekte olan memleketlerle, gelişmiş memleketlerin sağlık durumları
arasındaki boşluğun kapatılması yönünden büyük bir önem ifade etmektedir.
İnsanların sağlıklarının geliştirilmesi ve korunması ekonomik ve sosyal
kalkınmayı devam ettirme bakımından gerekli olup daha iyi bir yaşam seviyesine
ve dünya barışının elde edilmesine katkısı vardır.
IV
Tüm insanların hem bireysel, hem de toplum
olarak kendi sağlık hizmetlerini planlama ve yürütülmesi işlerine katılmaları
hakları ve görevleridir.
V
Hükümetler, kendi halkının sağlığından
sorumlu olup bu sorumlulukların sadece uygun ve yeterli sağlık ve sosyal
önlemleri almak suretiyle yerine getirirler. Hükümetlerin, uluslararası
örgütlerin ve önümüzdeki yıllarda oluşacak tüm dünya toplumlarının varacakları
ana sosyal hedef tüm dünya insanları sağlık durumlarını, kendilerine sosyal
ve ekonomik olarak verimli bir yaşama götürme olanaklarını verecek 2000
yılı sağlık durumuna kavuşmalarını sağlamak olmalıdır. İşte temel sağlık
hizmeti kalkınmanın bir parçası olarak böyle bir hedefi eşitlik ruhu içinde
elde etmenin yoluna açılan kapının anahtarını oluşturur.
VI
Temel sağlık hizmetleri, toplum içindeki
faydaları ailelere ve bireylere evrensel olarak sunulmuş ve pratik, bilimsel
olarak uygun ve sosyal yönden yeterli metod ve teknoloji üzerine kurulmuş
gerekli sağlık hizmetleridir. Fert ve toplum bu hizmetleri, bu işlerle
ilgili faaliyetlere tam katılma ve toplum ve ülke halkının kalkınmasının
her kademesinde sadece kendi kendine yeterlilik ve kendi geleceğini kendisi
tayin etme ruhu içinde hareket etmekle sürdürebilir. Temel sağlık hem
bir ülkenin temel çalışması ve odak noktasını oluşturduğundan, tüm sağlık
sisteminin ve aynı zamanda ülkenin topyekün sosyal ve ekonomik kalkınmasının
ayrılmaz bir parçasını oluşturur. Bu sağlık hizmetlerini insanların yaşadıkları
ve çalıştıkları yerlerin olabildiği kadar yakınına getirmek ve devamlı
sağlık hizmeti çalışmalarının ilk öğesini oluşturarak,bireylerin aile
ve toplumun ulusal sağlık sistemi ile ilk ilişki kuracakları kademedir.
VII
Temel Sağlık Hizmeti:
1. Bir ülkenin ve onun toplumunun ekonomik
şartlarını ve sosyo-kültürel özelliklerini kapsar ve onları aksettirir.
Aynı zamanda, sosyal, biyo-medikal ve sağlık araştırmaları ve halk sağlığı
alanında elde edilen tecrübelere dayanır.
2. Geliştirici, koruyucu, tedavi edici
ve rehabilitasyon sağlayıcı hizmetler ile toplum içindeki ana sağlık sorunlarını
belirler.
3. En azından şu konulara ağırlık verir:
Mevcut sağlık sorunları ve bunları önleme ve kontrol altında bulundurma
metodlarını içeren eğitim; uygun bir beslenme, yeterli temiz içme suyu
sağlanması ve çocuk sağlığı hizmetleri, ana sağlığı ve aile planlaması,
temel ateşli hastalıklara karşı bağışıklık sağlama yolları; salgın hastalıklardan
korunma ve kontrol; genel hastalık ve yaralanmaların uygun tedavi yekilleri
ve gerekli ilaçların sağlanması.
4. Sağlık sektörüne ek olarak ulusal ve
toplum kalkınmasında, özellikle tarım, hayvan bakımı (veteriner alanları),
gıda, endüstri eğitimi, konut, kamu işleri ve iletişimde dahil olmak üzere,
tüm ilgili sektörleri ve onların işlerini kapsar ve tüm bu sektörlerin
birleştirilmiş gayretlerine ihtiyaç gösterir.
5. Toplumun temel sağlık hizmetlerine katılması
yeteneğinin artırılması ve kendi kendine yeterli hale gelinmesine ihtiyaç
gösterir. Bunun için, ulusal ve yerel kaynakların tam olarak kullanılma
olanağının sağlanması, hizmetlerin planlama, örgütlenme, uygulama ve denetim
çalışmalarına halkın katılımı, konu ile ilgili eğitimi gerektirir.
6. Herkes için gerekli ve geniş kapsamlı
sağlık hizmetlerinin devamlı gelişmesini sağlayan ve en çok gereksinimi
olanlara öncelik tanıyan bütünleşmiş, yöresel ve karşılıklı destekleyici,
denetim ve dayanışma sistemleri ile sürdürülmelidir.
7. Yerel ve denetim ve dayanışma düzeylerinde,
doktorlara, hemşirelere ebelere ve kullanıldığı yerler var ise yardımcı
ve toplumda görev yapan kimselere, aynı zamanda gerektikçe geleneksel
pratisyenlere, sağlık ekiplerinde çalışabilecek ve toplumun sağlık gereksinmelerne
çare bulabilecek şekilde sosyal ve teknik yönleriyle yeterli eğitim görmüş
şahıslara bağlıdır.
VIII
Tüm hükümetler geniş çaplı ulusal sağlık
sisteminin bir parçası olarak temel sağlığı başlatmak ve yürütmek ve aynı
zamanda diğer sektörlerle işbirliği yapmak için gerekli ulusal politika,
strateji ve çalışma planlarını yapmalıdırlar. Böyle bir sonuç için politik
amaçları kullanmak ve memleketin kaynaklarını harekete geçirme ve mevcut
dış kaynaklarından yeterince yararlanmak gereklidir.
IX
Bütün ülkeler tüm halkı için gerekli temel
sağlığı sağlamak için bir ortaklık ruhu ile işbirliği yapmalıdır. Çünkü
herhangi bir ülkede insanların sağlıklı olması diğer ülkeleri ve onların
menfaatlerini de ilgilendirir. Bu konuda DSÖ/UNICEF’in temel sağlık hakkında
beraberce hazırladıkları rapor, tüm dünyada faaliyet gösteren temel sağlığın
daha fazla gelişme ve yaygınlaşmaya devam etmesi için gerekli sağlam temelleri
oluşturmuştur.
X
Bugün dünyada yaşayan tüm insanların gereksinimi
olan yeterli bir sağlık düzeyini 2000 yılında elde etmek için dünya kaynaklarının
tam ve daha elverişli bir şekilde kullanılması gerekir. Ancak bu kaynakların
bugün büyük bir kısmı silahsızlanma ve askeri anlaşmazlıklar uğruna harcanmaktadır.Silahsızlanma
ve yumuşamanın sağlanması ve oluşturulması daha birçok ek kaynakların
barışçı maksatlarla kullanılmasına ve özellikle temel sağlığın en önemli
kısmını oluşturduğu sosyal ve ekonomik kalkınmanın hızlandırılmasına olanak
sağlar.
Temel sağlık için yapılan uluslararası
konferans, tüm dünyada ve özellikle kalkınmakta olan ülkelerde temel sağlığın
teknik işbirliği ruhu içinde ve yeni uluslararası ekonomik düzeye uymak
suretiyle
geliştirmek ve tatbik etmek için çok acele
ve etkili çalışmaların yapılmasını istemektedir.
Hükümetleri, DSÖ ve UNICEF’i diğer uluslararası
örgütlerle birlikte tüm çok ve iki ortaklı kuruluşları ve hükümet-dışı
örgütleri, parasal kaynak sağlayan kuruluşları, tüm sağlık görevlilerini
ve tüm dünya toplumlarını temel sağlığa karşı olan ulusal ve uluslararası
yükümlülüklerini, özellikle gelişmekte olan ülkelerde desteklemeleri ve
artan teknik ve parasal desteği bu maksatlara yöneltme ve aynı şekilde
konferans yine, tüm yukarıda isimleri belirlenmiş kuruluşları, temel sağlığı,
bu bildirininin içeriği ve ruhuna uygun olrak başlatmak, geliştirmek ve
devam ettirmek için işbirliğine çağırmaktadır.
|