[1] Avrupa komisyonunun destekleyici bir demeci Ek 1’ de bahsedilmiştir.

[2] Rusya Federasyonu, gelecekteki çatışmaları engelleyen ve askeri çatışmaların sağlık sonuçlarını en kısa zamanda aza indirmeyi amaçlayan somut bir haraketi daha ileriye taşımasının gerekliliğinin bilincindedir.

[4] Türkiye, anlaşmanın 14-18. fıkralarında  belirtilen çekinceye sahiptir.

18.   WHO ve uluslararası organizasyonlara Charter’da kendileri için tanımlanan rolleri yerine getirerek bu çabaları desteklemeye devam etmeleri için çağrıda bulunuyoruz. Biz farkındayız ki, gelecekte daha fazla çabaya yani Charter’ın gerçekleştirilmesinin de ötesinde çabaya ihtiyaç duyulacaktır, çevre ve sağlık için sürdürülebilir bir ulaşımı başarabilmek için WHO ve UN/ECE’ yi beraberce ve diğer uluslararası organizasyonlarla işbirliği içinde, konu ile ilgili mevcut anlaşma ve yasal enstrümanlara geniş bir bakış ortaya koymak üzere ve gerektiğinde onları geliştirmek ve uygulamalarını uyumlu hale getirebilmek için davet ediyoruz. Bu detaylı geniş bakış hakkında ve daha  hangi adımlara ihtiyaç olduğunu tavsiye eden bir rapor, en geç 2000 baharında teslim edilmelidir. Bu rapor, imkan dahilinde olan ama yasal olarak bağlayıcı olmayan eylemleri ve yasal olarak bağlayıcı olan enstrümanların gerekliliğini, fizibilitesini ve içeriğini ihtiva etmelidir (Örneğin ulaşım, çevre ve sağlık üzerinde konuya getireceği katma değere odaklanan, fakat mevcut anlaşmalarla çakışmayan yani tekrara meydan vermeyen bir kongre olabilir).

 19.   Böyle bir enstrüman üzerinde görüşme kararı, mümkün olan en kısa zamanda raporun tesliminden sonra, WHO ve UN/ECE tarafından en geç 2000 yılı sonunda bu amaç için bir araya getirilecek üye ülkelerin ulaştırma, çevre ve sağlık bakanları veya temsilcilerinin toplantısında verilecektir.

 Ulusal Çevre Sağlığı Eylem Planı (NEHAP)’ larının ortaklık içinde gerçekleştirilmesi  

20.   NEHAP’ ları, ülkelerimizde gerekli olarak tanımladığımız tedbirleri alarak ve bütün aktörleri harekete geçirmekte öncülüğü alarak gerçekleştirmeye kararlıyız.

 21.   “NEHAP’ ların ortaklık içinde gerçekleştirilmesi” dokümanı üzerinde, ulusal ve uluslararası düzeyde yapılması gereken eylem hakkında yapılacak teklifleri, tavsiyeleri ve istekleri memnuniyet verici buluyoruz. Bulgaristan ve Birleşik Kraliyet hükümetlerine, önerilerin geliştirilmesinde öncülüğü olarak WHO ve NEHAP Görev Gücü (Task Force) ile birlikte başarılı çalışmalar yaptıkları için müteşekkiriz. Özellikle şunları onaylıyor ve kuvvetle destekliyoruz: 

(a)    Çevre ve sağlık önemli faktörlerin karşılıklı bazda, ulusal politika ve planlarla, ekonomik sektör planlarıyla, yasama ve finans programlarıyla entegrasyonu;

 (b)    NEHAP’ ların gerçekleştirilmesi ve alt-ulusal ve yerel düzeylerdeki eylemlerle ve diğer yerel planlarla sıkı işbirliği içinde daha da geliştirilmesi ve çevre sağlık profesyonelleri için, çevre ve sağlık yönetimi konularında uygun eğitime, kaynak ve kapasite geliştirilmesi;

 (c)    Ulusal iletişimin ve toplum enformasyon stratejilerinin geliştirilmesi, ki bunlar sağlık ve çevreyi etkileyen iki yönlü süreçlerdir.

 (d)    NEHAP’ ların gerçekleştirilme ve daha da geliştirilmelerinin ve de Gündem 21’ deki diğer insiyatiflerin mümkün olan en erken aşamasında toplumun ve NGO’ ların sisteme dahil edilmesi;

 (e)    Üye Ülkeler uluslararası organizasyonlar, alt-bölge grupları ve enstitüler tarafından yardımların sürdürülmesi, çevre sağlığı hizmetlerinin ve yasa-uygulayıcı ajansların kuvvetlendirilebilmesi için; çevre sağlığı kuruluşlarının kapasitelerinin arttırılabilmesi için; Avrupa Birliğine aday merkezi ve Doğu Avrupa ülkelerinin tam üyeliğe yükselmelerine ilişkin spesifik yardımların sağlanabilmesi için gerekmektedir.

 22.   NEHAP’ ların Bölgede başarılı uygulamalarını sergileyebilmek için uygun uluslararası organizasyonlar ve enstitülerle ortaklık içinde hareket ederek, rollerimizi yerine getirmeye ve belirlenmiş görevleri yüklenmeye kararlıyız. Bunun da ötesinde; 4. “Avrupa için Çevre” konferansında (Arhus, 23-25 Haziran 1998) kabul edilmiş olan Bakanlar Bildirisi ruhu içinde NEHAP uygulamalarımızı NEAP (Ulusal Çevre Stratejileri ve Eylem Planı)’ lar ve diğer çevre politikaları ve planlarıyla koordineli yürütmeye kararlıyız.

 Çevre ve sağlık eylemlerinde yerel süreçler  

23.   WHO’ nun hazırlamış olduğu “Yerel Çevre ve Sağlık Projelerinin  Uygulanmasında Kaynak Kitap” adlı yayını memnuniyetle karşılıyoruz. Ulusal ve yerel planlama süreçlerinde belirlenmiş olan yerel çevre ve sağlık projelerinin çok taraflı ortaklıkla uygulanmasına kesin bağlılık ve kararlılıkla yaklaşmasını öneririz.  

24.   Sağlık ve çevreyi geliştirme amaçlı yerel planların ülkelerimizde hazırlanarak uygulanmasını, örneğin “Yerel Gündem 21” veya “Sağlıklı Kentler için Eylem Planı” gibi projelerin bir parçası olarak ya da tamamen ayrı, kendi başına bir proje olarak hazırlanıp uygulanmasını tavsiye ederiz.

25.   Ülkelerimizin her birinde, ilgili devlet kuruluşlarını içeren, fakat tamamen onlardan oluşmayıp NGO’ lar ya da halk topluluklarından meydana gelen grupları da içeren mekanizmalar belirleyerek, yerel çevre ve sağlık projelerinin iyi yönetilmesini, veri toplama ve izleme sistemlerinin geliştirilmesini, eğitime ve yerel uygulamalara açık sektörler arası alternatif yaklaşımlar hakkında bilgi alış-veriş programlarının geliştirilmesini teşvik etmek istiyoruz.

 26.    Avrupa Çevre ve Sağlık Komitesi’ne, WHO ve diğer ilgili organizasyonlarla birlikte adımlar atmasını, şunların temini amacıyla tavsiye ediyoruz:

 (a)    Yerel çevre ve sağlık uygulama insiyatifleri için politika tavsiyesi ve yönlendirme sağlanması; 

(b)    Yerel çevre ve sağlık proje uygulayıcıları için aydınlatıcı ve pratik yayınlara olan gereksinmelerin değerlendirilerek şu konularda yayın hazırlanması:

-          Yerel uygulamalarda toplum katılımının güçlendirilmesi;

-          Yerel uygulamalarda özel sektörün ve finansal sektörün rolleri;

-          Veri toplanması ve yerel ihtiyaçların saptanması.

 Avrupa’ da çevre ve sağlık üzerine araştırma  

27.   Avrupa Bilim Vakfı’ nın EC ve WHO işbirliğiyle hazırlanmış olan “Avrupa’da Çevre ve Sağlık üzerine Araştırma” adlı dokümanda yapılan önerileri memnuniyetle karşılıyoruz. Biz onu, tüm Avrupa için temel unsurlardan biri olarak kullanacağız. Bu, Avrupa için bütünleşmiş ve koordine edilmiş bir çaba olarak üzerinde araştırma yapılması gereken alanlardan biri olarak belirlenmiştir. 

28.   Karar-verme sürecinde kullanılmak üzere, yüksek kalite ve güvenilirliğe sahip araştırmaya olan ihtiyacımızın farkındayız ve EC, ESF, WHO ve diğer uygun uluslararası organizasyonlarını işbirliği geliştirme konusunda cesaretlendirip destekleyeceğiz. Böyle bir işbirliği, tüm Avrupa çevre ve sağlık araştırmalarına yönelik konsültasyon ve koordine edilmiş eylemleri kolaylaştıracaktır. Ülkelerimizin uygun ulusal kuruluşlarını, yukarıda adı geçen dokümanda önerilen araştırmaları gerçekleştirmeleri için cesaretlendireceğiz.

 29.   Farkındayız ki, politikalar ve kişilerin davranışları, çevre ve sağlık arasındaki ilişkiyi yeterince hesaba almazlar. Bu boşluğun/eksikliğin araştırılması ve doldurulabilmesi amacıyla metotlar geliştirilmesi için araştırmacılara çağrıda bulunuyoruz. 

Enformasyona erişim, halk katılımının, çevre ve sağlık konularında adalete erişimin sağlanması   

30.   Halkın enformasyona etkili biçimde erişimine, halkla olan iletişimin geliştirilmesine karar-verme mekanizmasında halkın muhakkak rol oynamasına ve çevre ve sağlık konularında  halkın adalete erişiminin sağlanmasına olan bağlılığımızı ve kararlılığımızı teyit ediyoruz. “Enformasyona erişim, halk katılımının çevre ve sağlık konularında adalete erişimin sağlanması” dokümanını çok sıcak karşılıyor ve onun Arhus Kongresine imza koyanlarca bundan sonra bu sahada ortaya konacak düşüncelerde göz önüne alınmasını öneririz. 

31.   Halkın enformasyona, katılıma ve sağlık dünyasında adalete olan hakkının güçlendirilmesi opsiyonlarının araştırılmasını WHO’ dan talep ediyoruz. 

32.   Halkın kolaylaştırılmış, düşük bedelli ve istenildiğinde erişilebilen, yüksek kaliteli çevre ve sağlık enformasyonuna sahip olma arzusunun farkındayız. Dikkat ediyoruz ki elektronik enformasyon teknolojileri böyle bir erişimi son derece arttırmaktadır. Yine farkındayız ki birçok önemli enstitüler, organizasyonlar ve ajanslar örneğin FAO, OECD, UN/ECE, UNDP, EC, Avrupa Çevre Ajansı (EEA) ve WHO Sivil Toplum Kuruluşları (NGO)’ larla işbirliği içinde anılan amaca ulaşabilmek için gayret sarf etmektedirler. Bu amacı daha da ileri götürebilmek için, her iki kanattan (çevre ve sağlık kanadı) NGO’ larla birlikte adım atarak çevre ve sağlık konularında kapsamlı, kolay erişebilir veri tabanı ağı oluşturulmasına yardım etmelerini Avrupa Sağlık ve Çevre Komitesi (EEHC)‘ den talep ediyoruz. Bunun da ötesinde, bu hedefi kendi enformasyon politikalarına dahil etmeleri için hükümetleri ve uluslararası organizasyonları cesaretlendiriyoruz.

33.   Medya temsilcilerinden, çevre ve sağlık profesyonellerinden, NGO’ lardan ve risk değerlendirmesi ya da risk bildirimi konularında önemli diğer ortaklardan oluşan bir çalışma grubu oluşturmasını WHO’ dan talep ediyoruz. Grup, bu alanda konu ile ilgili uluslararası çalışmaları göz önüne alarak ve riskleri değerlendirirken ihtiyat niteliğindeki temel kuralı dakik olarak uygulama ihtiyacını hesaba katarak, risk bildirimi hakkındaki rehberi ayrıntılı olarak açıklayacak ve tehlikelere karşı daha önleyici olmaya ağırlık veren, pro-aktif bir yaklaşımı kabul ederek bir daha ki Çevre ve Sağlık Konferansına rapor edecektir.

 34.   Arhus Kongresinde ortaya konan prensiplerin, çevre ve sağlık konularında uluslararası karar-verme süreçlerinde uygulanmasını teşvik etmeye kararlıyız. [1] Hükümetlerarası  organizasyonlar hazırlık aşamasında NGO’ ların etkin katılımını sağlamak için fırsat hazırlamalarını tavsiye ediyoruz.

 Sağlık, çevre ve güvenli yönetim

 35.   Biz Sağlıkta ilgili uygulamayla, endüstri ve diğer girişimlerdeki güvenli çevre yönetimi adlı dokümanı ve rolümüzü, esas tarafların kendi amaçlarını yerine getirirken oynadıkları rolleri takdir ediyoruz. Polonya hükümetine, dokümanın ortaya çıkmasında öncü oldukları için müteşekkiriz ve onun her türlü girişimlerde uygulamaları kolaylaştırmak için tasarlanmış olan ulusal politikaları değerlendirirken, kurarken ya da güçlendirirken temel aldıkları bütüncül ve katılımcı yaklaşımını göz önüne alacağız.  

36.   Halk sağlığı ihtiyaçlarını ve amaçlarını karşılayabilmek için, işyeri konusundaki önlemleri kurumsallaştırmanın ve bu önlemler üzerinde karar-verme sürecine dahil olacak işçi haklarının önemini takdir ediyoruz. Teşebbüslerde, sağlık, çevre ve güvenli yönetim konularında iyi uygulamaların çıkmasına yardımcı olacağız. Yani yerel otoriteler, yaptırımcı kuruluşlar, iş dünyası (küçük ve orta boy girişimler) , sendikalar, NGO’ lar, sosyal ve özel sigorta şirketleri, mali müşavirlik kuruluşları, güvenlik hizmeti sağlayan kuruluşlar, eğitim ve araştırma enstitüleri gibi kuruluşlarla işbirliği yaparak mevcut düzenleyici çerçeve ve sağlık ve güvenli ticaret, gerekirse güçlendirilmeli ve kendi kendini düzenleyici mekanizmalar (gönüllü insiyatifler ve anlaşmalar gibi) tamamlayıcı tedbirler olarak kullanılmalıdır. WHO ve ILO’ yu (Uluslararası Çalışma Örgütü) bütün tarafları kapsayan ve çevresel uygulamalar gerçekleştirmek üzere yöntemler geliştirmekte olan ülkelere yardımcı olabilmeleri bakımından beraber çalışmaya davet ediyoruz. Bu çevresel uygulamalar aynı zamanda halk sağlığını da destekleyecek ve Avrupa Komisyonu ile sıkı işbirliği ortaya koyacaktır ki bu da Avrupa Birliğine aday ülkelerin yükümlülüklerini yerine getirmelerine yardımcı olacaktır.  

37.   İşçilerin iş yerindeki mesleki ve çevre sağlığı tehlikeleri hakkındaki aydınlatılmaları, halkın ise yatırım faaliyetlerinden doğabilecek tehlikeler hakkında aydınlatılmasının hakları ve gereksinimleri olduğunun farkındayız. Sağlık, çevre ve güvenli yönetimleri ve girişim performansları hakkındaki enformasyon sistemlerini oluşturmak da mevcut olanları güçlendirmek ki böylece işçileri işverene, diğer işçilere, ulusal ve yabancı yatırımcılara erişilebilir kılmaktır.

 38.   Ulusal ve uluslararası düzeyde, tedbir nitelikli bir yaklaşımı adım adım uygulayarak, girişimlerde bir bütüncül sağlık, çevre ve güvenlik yönetimi kavramını teşvik etmeye bütün hükümetlerin ve uluslararası organizasyonların ilgili kuruluşlarını davet ediyoruz.

 İklim değişiminin ve stratosferdeki ozon tükenmesinin erken sağlık etkileri

 39.   Küresel iklim sistemi ve stratosferdeki ozonun insan üzerinde yarattığı değişimlerin bir dizi tehlikeli sağlık riskleri yarattığının ve ekonomik kalkınmayı, sosyal ve politik sürekliliği potansiyel olarak tehdit ettiğinin farkındayız. Ulusal eylem, bu çerçevesel değişimleri mümkün olduğu kadar azaltabilmek ve önleyebilmek için, Avrupa’da  nüfusun iklim değişimine ve artan ultraviole radyasyonuna ve gelecek on-yıllarda önemli sağlık risklerine en az maruz kalınması için bütün ülkeler tarafından acilen istenmektedir.

40.   “İklim değişiminin ve stratosferdeki ozon tükenmesinin erken sağlık etkileri” adlı dokümanda ulaşılan sonuç önerilerini memnuniyetle karşılıyor ve destekliyoruz,ve iklim değişimlerini ve stratosferdeki ozon tükenmesinin insan sağlığı üzerindeki erken etkilerinin araştırılması ve gözden geçirilerek önlenmesi, hafifletilmesi ve uyarlanabilme politikalarının geliştirilerek savunulabilmesi  ve bu alanda muayyen araştırma konularının belirlenebilmesi için Avrupa çapında kurumlar arası bir network kurulmasını tavsiye ediyoruz. ECEH’ i bu network için, Dünya Sağlık Asamblesi’ nin 1998’ de onayladığı Kuruluşlar-Arası İklim Komitesinin gündemindeki global programların bir parçası olarak koordinatörlük görevi yapmaya ve aynı zamanda bu network’ ü Birleşmiş Milletler İklim Değişimi Çerçeve Konvansiyonu ve ozon tabakasını tüketen maddeler hakkındaki Montreal Programı gibi konu ile ilgili diğer global programlarla bağlantı kurmaya davet ediyoruz.

 41.   Çevresel göstergelerdeki, sağlık riski bio-göstergelerdeki, sağlık üzerine etkilerindeki ve Avrupa halk sağlığı durum göstergelerdeki değişmelerinde izlenmesi ve saptanabilmesi için tanımlama, geliştirme, standardizasyon, değerlendirme yapılmasını ve sistemlerin yaygın biçimde kullanılmasını destekleyeceğiz. Bu sistemler, global izleme aktiviteleriyle koordine edilmelidir.

 42.    Nüfusların alt-grupların hassasiyet ve zayıflıklarını tanımlayabilmek amacıyla ulusal sağlık etki değerlendirmesi yapabilme kapasitelerimizi gerekli olduğu sürece geliştireceğiz ve ülkeler arasındaki gerekli bilgi transferini sağlayacağız. Bu değerlendirmeleri, yaklaşmakta olan Hükümetlerarası İklim Değişimi Paneli’nin üçüncü değerlendirme raporunda göz önüne alınabilme olasılığı nedeniyle kullanılabilir hale getireceğiz.

 43.   İklim değişimi ve stratosferdeki ozon tükenmesinin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabilmek için, sosyal, ekonomik ve teknik olarak önleme, hafifletme ve adaptasyon opsiyonlarını gözden geçirme çalışmalarını sürdüreceğiz. Önleme, hafifletme ve adaptasyon stratejilerinin uygulamalarını, ulusal etki değerlendirmelerini göz önüne alarak destekleyeceğiz, örneğin gözetim faaliyetlerini, uygun halk eğitimi ile zayıf/korumasız gruplara özel referans ile güçlendirerek.           

Çevre ve sağlık üzerine ekonomik perspektifler  

 44.   Farkındayız ki; birçok sektörde politika (üzerinde karara varılmış olan plan) çevre sağlığını etkilemektedir ve ekonomik analiz, maliyetleri açık terimlerle ifade edebildiğinden, göz önüne alınmaları konusunda karar vericileri cesaretlendirmektedir. Daha çok farkındayız ki, ekonomik analiz, riskin azaltılması konusunda maliyetin etkinliğinin gösterilmesiyle önceliklerin belirlenmesine yardım etmektedir. Bununla beraber hatırlıyoruz ki; bazı risklerin büyüklüğü ve ekonomik değerlendirmeler hakkında da belirsizlikler kalacaktır. Bu nedenle, tedbir mahiyetindeki prensiplere bağlılığımızı teyit ediyoruz. Sağlık ve çevrenin geliştirilmesine etkin katkıda bulunan politika gereçleri olarak ekonomik enstrümanların potansiyelini de teyit ederek onlardan daha fazla yararlanılmasının mümkün olduğunu kabul etmekteyiz.

 45.    Gereksinme duyulduğu müddetçe ekonomik analiz yapabilme kapasitemizi geliştireceğiz çünkü bu gereci, taahhütlerimizi gerçekleştirmek için kullanmak ve özellikle stratejik etki değerlendirme sistemlerimize sağlık konularını da dahil ederek güçlendirmek istiyoruz ve böylece de çevre ve sağlık konularının politikalarımıza entegrasyonunu sağlamak niyetindeyiz (paragraf 21-a). Çevre ve sağlık faaliyetlerinin tamamen dahil edilmesini, bunu başarmak için de stratejileri hazırlanmasını destekleyeceğiz.

 46.   “Çevre ve sağlık üzerine ekonomik perspektifler” adlı dokümanda ortaya konmuş olan eylem prensiplerini memnuniyetle karşılıyoruz ve OECD, UNDP, UNEP, UN/ECE, WHO ve Dünya Bankası gibi ilgili kuruluşları:

      (a)    adı geçen bu eylem prensiplerini, çevre ve sağlık ekonomisi alanlarındaki işbirliklerini güçlendirmek için göz önünde bulundurmaya;

(b)    her iki alanın ekonomiyle ilgisi ve bu ilişkinin alanlardaki faaliyet ve geliştirme çalışmalarını yakından etkilemesi nedeniyle, çevre ve sağlık konularının entegrasyonunu düşünmeye davet ediyoruz.

 47. Avrupa Çevre ve Sağlık Komitesi (EEHC)’ yi bu çabaların koordinasyonuna yardımda bulunmaya davet ediyoruz ve bu çabalarda aktif olarak yer almayı taahhüt ediyor ve ilgili aktörlerin gerekli destek ve taahhüdü sağlayacağına inanıyoruz.

 Çocukların sağlığı ve çevre

 48.   Çocukların ve üreme sağlığının çevreden gelebilecek tehditlere karşı özellikle zayıf olduklarının bilincindeyiz. Çocuklara doğum öncesi ve sonrası gelişmeye zemin hazırlayan ve en yüksek sağlık düzeyine ulaştıracak olan güvenli bir çevre sağlamak için politikalar geliştirmeye ve eylemlere geçmeye kararlıyız. WHO’ nun hedeflerine ulaşmakta hızlı gelişme sağlayabilmek için tedbirler alacağız, yani amaç çocukların sağlığını daha iyi yapabilmek ve bölgenin bazı kısımlarında bir takım çocuk hastalıklarındaki kaygı verici gelişmelerin önünü kesebilmektir. Bu noktada, ülkelerimiz yararına politikalar ve eylemler geliştirebilmek için bir çerçeve olarak, çocukların çevre sağlığı hakkında sekiz çevre liderinin 1997’ de yapmış olduğu deklarasyonu destekliyoruz. 

49.   Hem fiziksel çevre hem de sosyal çevre çocuğun sağlığını, davranışlarını, kişisel ve sosyal gelişimini