Avrupa Toplulukları Komisyonu ve Dünya Sağlık Örgütü arasındaki işbirliğinin çerçevesi ve düzenlemeleri hakkında MEMORANDUM (1 Nisan 2001)

            A.PRENSİPLER VE HEDEFLER           

            1. Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) ve Avrupa Topluluklarının,  sağlık ve sağlıkla ilgili alanlarda sahip oldukları ilgiler aynıdır. Her ikisi de sağlığın geliştirilmesi ve güçlendirilmesi, aktiviteyi zayıflatan sakatlık oranının düşürülmesi, hastalığın önlenmesi ve potansiyel sağlık tehdidinin azaltılması için çalışmaktadırlar. Her ikisi de, sağlığın yüksek düzeyde korunmasına,  sağlık konusunun, uluslararası kalkınma gündeminde yer alan   yoksulluğa karşı savaşta -en merkezde- tutulmasına, çevre korumasına, sosyal kalkınmanın sağlanmasına ve yaşama ve çalışma şartlarının iyileştirilmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadırlar. 

            2. Komisyon ve WHO her ikisi de, kendi hukuki pozisyonlarında, bilginin ve yeteneklerin paylaşılması ve refahın sağlanması amacıyla, etkili sağlık müdahalelerinin, sağlıklı çevrelerin ve etkili sağlık sistemlerinin oluşturulmasına ve faaliyet merkezli ve işbirlikçi ortaklıkların geliştirilmesine yardım ederek ve değişik aktörleri ve tarafları sağlık alanına çekerek kendi Üye Devletlerine ve ortak ülkelerine hizmet etmeyi  amaçlamışlardır. Kendi faaliyetlerinin başarıya ulaşmasında ve sağlık ve sağlıkla ilgili politikaların uygulanmasında ve tasarlanmasında işbirliğinin gerçekleştirilebilmesi için kendi Üye Devletlerinin kaynaklarından ve uzmanlığından yararlanırlar. Genel hedeflerin akabinde uyumlu ilişkiler oluşturmak ve  gereksiz tekrarlardan kaçınmak için çalışırlar. WHO ve Komisyonun sağlık alanındaki bu ortaklığı, özel ve önemli avantajlar getirir. 

            3. WHO, sağlığı desteklemesi, sağlık alanında teknik uzman sağlaması ve  sağlığın her alanında tavsiyelerde bulunması açılarından yegane bir role sahiptir. Komisyonun sağlık alanındaki rolü, Avrupa Toplulukları anlaşmalarında belirtilmiştir ve faaliyetlerinin yapısı ve kapsamı ile ilgili sorumlulukları belirli şartlar ile yönetilir. İki kuruluş arasındaki işbirliği, faaliyetlerinin yönetilmesinde kurumsal ve işlevsel düzenlemelerdeki farklılığı gözetmelidir. Her iki kuruluş ta, sağlık alanındaki faaliyetlerini, birbirini tamamlayıcı ve güçlendirici hale getirmek için, oluşturdukları işbirliğinde avantaj ve güçlere sahiptirler. Her biri kendi çalışma programlarına ve önceliklerine sahip iken, yine de sağlık alanındaki teknik ve saha çalışmalarında ortak çalışmayı ve koordinasyonu geliştirebilir, rutin pratik düzenlemeler yapabilir ve bilgi değişiminin ve deneyiminin paylaşılmasını sağlayabilirler. 

            B. İŞBİRLİĞİ ALANLARI           

            1. Ulusal idareciler, profesyoneller ve sağlık ile ilgisi olan diğer kişiler tarafından  kullanılmasına;  sağlığın izlenmesine ve sağlık belirleyicilerine, etkili politika ve tedbirlerin tasarlanmasına, uygulama faaliyetlerinin üstlenilmesine ve değerlendirilmesine; düzeltici tedbirin zamanında sunulmasına sağlam bir temel oluşturulması amacıyla, güvenilir bilgi ve verilerin, bilginin korunması şartlarına uyularak, toplanması, yenilenmesi, işlenmesi ve yaygınlaştırılması.  

            2. Sağlığın izlenmesi ve hastalıkların gözetimi için metodolojiler ve araçlar geliştirilmesi, sağlığa özel faaliyetlerin ve sağlıkla ilgili problemlerin analiz edilmesi ve hedeflenmesi, sağlık müdahalelerinin değerlendirilmesi ve öncelikli hale getirilmesi ve sağlık sisteminin kalkındırılmasına yardımcı olunması. 

            3.Bulaşıcı hastalık denetimini güçlendirmek ve vaka bildirimlerini artırmak.

            4.Sağlık riskini azaltma politikaları oluşturmak ve geliştirmek için, sağlığın yüksek düzeyde korunmasını amaçlayan sağlık ve sağlıkla ilgili kriterler ve kuralların bilimsel ve teknik olarak gözden geçirilmesi ve çevre ajanlarının sağlığa etkilerinin değerlendirilmesi hakkındaki bilginin değişimi ve deneyimin paylaşılması. 

            5.Sağlıkla ilgili araştırmaların ve teknolojik gelişmelerin desteklenmesi, sonuçlarının toplanması ve sağlık ve sağlıkla ilgili alanlarda uygulanması konusunda öneriler geliştirilmesi. 

            6.Bu alanda tanınan aktörlerle işbirliği içerisinde sağlık müdahaleleri için uygun kaynakların harekete geçirilmesi ve koordine edilmesi ve doğal afetlerin sonucunda olduğu gibi, acil durumlarda işbirliği yapılması. 

            7. Bilgi ve deneyim sağlayabilmek amacıyla,  karşılıklı olarak personelin geçici görevlendirilmesi. 

            C. ÖNCELİKLER 

            1.İşbirliğinin öncelikleri, daha fazla önem taşıyan ya da acil dikkat ve faaliyet gerektiren ve de ortak periyodik gözden geçirmelerin sonucu olan diğer konulara tesir etmeksizin, şunları kapsayacaktır: 

            1.1 sağlık göstergelerinin iyileştirilmesi, sağlığın durumu, sağlık politika ve sistemleri hakkında veri toplanması ve yaygınlaştırılması ve delile dayalı (evidence-based) yaklaşımların geliştirilmesi; 

            1.2 bulaşıcı hastalık denetimi ile sağlık izleme ağlarını birleştirmek; 

            1.3 analiz ve raporlama standartlarını ve metodolojilerini geliştirmek ve özellikle sıtma, HIV/AIDS, tüberküloz, acil hastalıklar ve antimikrobik tehditlere bildiri alabilmek için planlar ve bu konularda tavsiyeler sağlamak; 

            1.4 yoksulluğun ortadan kaldırılması dahil, sağlıkta sürdürülebilir kalkınmanın sağlanmasına yönelik sağlam politikalar ve etkili sistemlerin geliştirilmesi. Öncelikli sağlık tehditleri ile etkili bir şekilde savaşma ve gelişmekte olan ülkelere yardım etmek için faaliyetlerin birleştirilmesi; 

            1.5 özellikle, fiziksel, kimyasal ve biyolojik ajanlara karşı sağlığın korunması ve güvenliği hakkında kriterler ve talimatlar; 

            1.6 sağlık araştırma ve teknolojik kalkınma öncelikleri; 

            1.7 bir tütün kontrolü ve sigara içmenin azaltılması konusunda bilginin  değişimi ve yaygınlaştırılması çerçeve anlaşmasının görüşülmesi, kabul edilmesi ve uygulanması yolu ile tütün tüketiminin azaltılması. 

            2. Bu öncelikler kapsamında takip edilen faaliyetler, D’de belirtilen toplantılarda belirlenecektir ve aşağıda belirtildiği gibi şekillendirilebilir: 

            2.1 bilgi ve dokümantasyon değişimi, deneyimin paylaşımı ve aşağıdaki konularda işbirliğinin güçlendirilmesi: 

            2.1.1 kriterlerin ve talimatların ayrıntılı bir şekilde açıklanması ve

            2.1.2 hukuki uyum için gerekli araçların ve diğer dokümanların hazırlanması; 

            2.2 veritabanı oluşturmak ve veritabanına ulaşım ve kullanımı kolaylaştırmak; 

            2.3 sağlık ve sağlıkla ilgili konularda danışma ve teknik destek sağlamak; 

            2.4 raporları ayrıntılı olarak açıklamak; 

            2.5 analizleri yürütmek; 

            2.6 projelere finansman sağlamak;           

            2.7 katılım kurallarına uygun olarak komitelere ve çalışma gruplarına katılmak; 

            2.8 iki taraf arasında işleri ortak olarak üstlenmek; 

            2.9 personeli geçici görevlendirerek uzmanlık sağlamak. 

            D. PROSEDÜRLER 

            WHO ve Avrupa Toplulukları Komisyonu, işbirliği faaliyetlerini yürütmek için aşağıdaki prosedürlerin oluşturulması ve yürütülmesi konusunda hemfikirdirler: 

            1. Bir yandan Avrupa Toplulukları Komisyonu ve diğer yandan Dünya Sağlık Kurulu (World Health Assembly) ve WHO Yönetim Kurulu (Executive Board of WHO) arasındaki ilişki göz önünde tutularak: 

            1.1 Komisyon,  Dünya Sağlık Kurulu, Yönetim Kurulu ve Bölgeler Komitesinin toplantılarına  ve onların müzakerelerine, gözlemcilere uygulandığı şekilde ve kendi prosedür kurallarına uygun olarak katılmak için  davet edilecektir; 

            1.2 Dünya Sağlık Kurulu, Yönetim Kurulu ve Bölgeler Komitesinin raporları Komisyona gönderilecektir ve WHO Genel Direktörü bu raporları Dünya Sağlık Kurulu ve Yönetim Kuruluna sunacaktır; 

            1.3 Memorandumu,  sirkulasyonun gereklerini ve kapsamını belirleyecek olan Genel Direktöre,  Komisyon sunabilir; 

            1.4 WHO Genel Direktörü, Avrupa Toplulukları Komisyonu ile görüşmelerden sonra, özel durumlarda, o organın çalışmalarına, Komisyonun katılımı konusunda WHO’daki yetkili organın dikkatini çekebilir. Örneğin, uluslar arası anlaşmaların görüşmeleri ve bu anlaşmalar altında Avrupa Topluluklarının statüsü gibi. 

            1.5 Her iki taraf ta, aynı şekilde ilgilendikleri ve gündemlerinde yer alan konulara göre komite çalışmalarına ve çalışma gruplarına, katılım kurallarına uygun olarak, birbirlerini davet edeceklerdir.           

2.Bir yandan WHO Genel Direktörü ve diğer yandan Komisyon arasındaki ilişkiler göz önünde tutularak: 

            2.1 Kamu Sağlığından sorumlu, WHO’daki Genel Direktör ve  Komisyon Üyesi, ilgilendikleri konularda, karşılıklı olarak birbirlerine danışacaklardır. Bu danışma, mümkün olduğu kadar koordinasyonun başarılmasında ve her iki tarafın da kabul ettiği araçların ve diğer dokümanların uygulanması konularında  olmalıdır; 

            2.2 Kamu Sağlığından sorumlu, WHO’daki Genel Direktör ve  Komisyon Üyesine  her iki tarafın da yüksek düzey memurları eşlik ederler. Genel bir kural olarak, WHO ve Komisyon arasındaki işbirliğini güçlendirmek ve birikimlerden faydalanabilmek, görüş alışverişinde bulunmak ve ilgili faaliyetleri ve geleceğe ilişkin planları gözden geçirmek amacıyla, çalışmalara yılda bir kez katılacaklardır; 

            2.3 Kamu Sağlığından sorumlu, WHO’daki Genel Direktör ve  Komisyon Üyesi, her iki taraf memurlarının da yakın işbirliği ve irtibat sağlamaları için gerekli tedbirleri alacaklardır. Bu amaçla, işbirliği sürecini takip etmek ve bu anlamda irtibat ve koordinasyon noktası olarak faaliyet göstermek amacıyla her iki taraf için de bir kıdemli  memur atanacaktır; 

            3. Tamamlayıcı ve pratik düzenlemeler 

            3.1 Toplantılar, genel bir kural olarak, bir yandan, bu memorandumun kapsadığı konularla ilgili birimlerden kıdemli memurların eşlik ettiği Sağlık Genel Müdürlüğünde ve Komisyonun  Tüketicinin  Korunması Genel Müdürlüğünde  kamu sağlığından sorumlu yöneticiler ve Komisyon resmi görevlisi arasında, diğer yandan da bölgesel yöneticilerle özellikle de Avrupa Bölgesel Yöneticisi, Grup Başkanları ve WHO irtibat görevlileri arasında yılda bir kez düzenlenecektir. Toplantıya katılanlar, işbirliğinin öncelikli alanlarını, geleceğe ilişkin işbirlikçi projeleri ve bu projeler hakkındaki bilgi değişimini; toplantılar ve koordinasyonu ve D.2.2’de sözü edilen toplantıya rapor hazırlama çalışma sürecini gözden geçirmelidirler. 

            3.2 Her iki tarafın görevlileri ve irtibat görevlileri arasında, önceden bildirilmek üzere ve mümkün olan katılımla, pratik işbirliği konularında, özellikle, projelerin uygulanması, komitelere ve çalışma gruplarına katılım ve dokümanların hazırlanmasını kapsayan düzenli ve geçici toplantılar düzenlenecektir. 

            4. Finansal işbirliği  

            4.1 Komisyon ve WHO arasındaki işbirliği, üçüncü taraflarca üstlenilen projelerin her iki tarafça  finanse edilmesi ya da WHO tarafından üstlenilen faaliyetlere Komisyonun finansal yardım sağlaması şeklinde olabilir. Finansal işbirliği kapsamında projelerdeki süreç, D 2.2 ve D 3’te belirtilen toplantılarda gözden geçirilecektir.  

            4.2 WHO tarafından üstlenilen faaliyetlere Komisyonun sağlayacağı  finansal yardım, 9 Ağustos 1999 tarihinde yürürlüğe giren, “Topluluğun tek başına ya da ortak finanse ettiği ve Birleşmiş Milletler tarafından yürütülen proje ve programların finansmanına ya da ortak finansmanına uygulanan prensiplere ilişkin Birleşmiş Milletler ve Avrupa Topluluğu arasında imzalanan anlaşma”ya ve Avrupa Topluluğu ve Birleşmiş Milletler arasındaki, 1 Ocak 1999 tarihinde yürürlüğe giren  “Madde Onay Anlaşmasına” (Verification Clause Agreement)  uygun olacaktır. Her iki anlaşma da WHO ve Komisyon arasındaki bir anlaşmayla şekillendirilebilir ya da açıklığa kavuşturulabilir. 

Komisyondan finansal yardım alan bu faaliyetler özel proje anlaşmalarının konusu olacaktır.

İşbu doküman, Sağlık Bakanlığı Avrupa Birliği Koordinasyon Dairesi Başkanlığı tarafından Türkçe’ye çevrilmiştir.(Eylül 2001, Ankara)